Mortel: soorten mortel en toepassingen

Mortel is een werkbare pasta die wordt gebruikt om bouwblokken, stenen en bakstenen met elkaar te verbinden.

Mortel vult ook de voegen en openingen tussen stenen of blokken op. De blokken kunnen bijvoorbeeld gemaakt zijn van baksteen, natuursteen of betonblokken.

Wanneer mortel uithardt, ontstaat er een stevige verbinding. Moderne metselmortel bestaat meestal uit metselzand, een bindmiddel zoals cement of kalk, en water.

Metselmortel wordt gebruikt bij nieuw metselwerk. Ook kan het worden gebruikt om bestaand metselwerk te herstellen, bijvoorbeeld wanneer oude voegen zijn uitgesleten of uitgespoeld.

Welke soorten mortel zijn er?

Er bestaan verschillende soorten mortel. Welke mortel u nodig heeft, hangt af van de toepassing, het soort metselwerk en de gewenste sterkte.

  • Oude mortel
  • Portland cementmortel
  • Polymeer cementmortel
  • Kalkmortel
  • Pozzolana mortel
  • Brandwerende of vuurvaste mortel

1. Oude mortel

De eerste metselmortels werden gemaakt van modder en klei. In gebieden waar weinig natuursteen beschikbaar was, maar wel veel klei, werden bouwwerken vaak gemaakt van gebakken stenen met kalk, klei of pek als mortel.

Een van de oudste voorbeelden van bouwen met mortel is gevonden bij de ziggurat van Sialk in Iran. Deze werd rond 2900 voor Christus gebouwd met in de zon gedroogde bakstenen.

Ook de Chogha Zanbil-tempel in Iran werd gebouwd met mortel. Deze tempel dateert van ongeveer 1250 voor Christus en werd gemaakt met ovengebakken stenen en een sterke bitumenmortel.

Bij de vroege Egyptische piramides, gebouwd rond 2600 tot 2500 voor Christus, werden kalkstenen blokken verbonden met mortel van modder, klei, leem en zand.

In latere Egyptische piramides werd mortel gemaakt van gips of kalk. Gipsmortel bestond vooral uit gips en zand. Deze mortel was vrij zacht.

Ook in het Indische subcontinent zijn oude cementachtige mortels gevonden. Bij de Indusvallei-beschaving, waaronder de stad Mohenjodaro, werden verschillende soorten mortel gebruikt voor putten, afvoerleidingen en belangrijke gebouwen.

Mortel in Griekenland en Rome

In Griekenland werd later een sterkere soort mortel gebruikt. Bij het ondergrondse aquaduct van Megara werd een reservoir gevonden met een laag pozzolane mortel van ongeveer 12 mm dik. Dit aquaduct dateert van rond 500 voor Christus.

Pozzolane mortel is een mortel op basis van kalk met vulkanische as. Door deze samenstelling kan de mortel ook onder water uitharden. Daarom wordt dit ook wel hydraulische mortel genoemd.

De Grieken haalden vulkanische as onder andere van de eilanden Thira en Nisiros. Ook werd as gewonnen bij Pozzuoli, in de buurt van Napels in Italië.

De Romeinen verbeterden later het gebruik en het recept van pozzolane mortel. Daardoor konden zij sterke en waterbestendige bouwwerken maken.

Later gebruikten de Romeinen ook mortel met gemalen terracotta, aluminiumoxide en siliciumdioxide. Deze mortel was minder sterk dan pozzolane mortel, maar wel dichter en beter bestand tegen water.

Mortel in China en de Middeleeuwen

In het oude China was hydraulische mortel waarschijnlijk niet beschikbaar. Dit kwam mogelijk door een gebrek aan vulkanische as.

Rond 500 na Christus werd in China een bijzondere mortel gemaakt met kleverige rijstsoep en gebluste kalk. Deze mortel was sterker en beter bestand tegen water dan gewone kalkmortel.

Het is niet helemaal duidelijk hoe de kennis over hydraulische mortel en cement daarna lange tijd verloren is geraakt. Tijdens de Middeleeuwen werd vooral kalkmortel gebruikt.

Kalkmortel heeft voordelen, maar kan worden aangetast door langdurig contact met water. Daardoor hebben veel oude gebouwen schade gekregen door regen en vocht.

2. Portland cementmortel

Portland cement mortel wordt vaak gewoon cementmortel genoemd.

Deze mortel wordt gemaakt door Portland cement, gebluste kalk, zand en water met elkaar te mengen.

Portland cement werd in 1794 uitgevonden door Joseph Aspdin. Het materiaal werd ontwikkeld omdat men sterkere mortels wilde maken.

In de late negentiende eeuw werd Portland cement steeds populairder. Rond 1930 had het bij nieuwbouw op veel plaatsen kalkmortel grotendeels vervangen.

Dat kwam vooral doordat Portland cement hard wordt en snel uithardt. Hierdoor kon er sneller worden gebouwd en was minder gespecialiseerd vakmanschap nodig.

Toch is Portland cement niet altijd de beste keuze. Bij het herstellen van oude gebouwen met kalkmortel is cementmortel vaak te hard. Oude gebouwen hebben meestal juist een zachtere, flexibelere en beter ademende mortel nodig.

Morteltypes M, S, N, O en K

In de Verenigde Staten en enkele andere landen worden standaard morteltypes gebruikt. Deze zijn bekend als type M, S, N, O en K.

Deze soorten verschillen in de verhouding tussen cement, kalk en zand. Daardoor hebben ze ook een verschillende sterkte.

Type M is de sterkste mortel. Type K is de zwakste mortel. De letters zijn afkomstig uit de woorden “MaSoN wOrK”.

3. Polymeer cementmortel

Polymeer cementmortel wordt ook wel PCM genoemd. Deze mortel lijkt op gewone cementmortel, maar een deel van het bindmiddel wordt vervangen of aangevuld met polymeren.

Deze polymeren kunnen bestaan uit latex, emulsies, herdispergeerbare poeders, vloeibare harsen of andere kunststofachtige toevoegingen.

Polymeer cementmortel heeft een hoge watervastheid. Ook helpt het om krimpscheuren te verminderen.

Daarom wordt deze mortel vooral gebruikt voor het repareren van betonconstructies.

4. Kalkmortel

Kalkmortel is een traditionele mortelsoort. Deze mortel is zachter en flexibeler dan cementmortel.

De snelheid van uitharden kan worden verhoogd door hydraulische kalk te gebruiken. Deze kalk kan uitharden door contact met water.

Ook kan een pozzolaan materiaal worden toegevoegd, zoals gecalcineerde klei of steengruis. Hierdoor zet de mortel sneller en wordt deze sterker.

Kalkmortel is vooral belangrijk bij oudere gebouwen. Deze gebouwen zijn vaak oorspronkelijk met kalkmortel gebouwd.

Het gebruik van harde cementmortel bij zulke gebouwen kan problemen veroorzaken. Kalkmortel beweegt beter mee met kleine verschuivingen in de muur. Cementmortel is harder en minder flexibel.

Wanneer deze twee mortelsoorten verkeerd worden gecombineerd, kan het metselwerk gaan scheuren.

Mekal Kalkmortel wordt ademend genoemd. Dat betekent dat vocht kan bewegen en aan het oppervlak kan verdampen.

Bij oude gebouwen is dat belangrijk. Regenwater dat via scheuren in de muur komt, kan door kalkmortel weer beter verdampen. Zo blijft de muur droger.

5. Pozzolana mortel

Pozzolana is een fijne, zandachtige vulkanische as. De naam komt van Pozzuoli, een gebied bij de Vesuvius in Italië.

De Romeinse architect Vitruvius beschreef al verschillende soorten pozzolana. Het materiaal komt voor in vulkanische gebieden en kan verschillende kleuren hebben, zoals zwart, wit, grijs en rood.

Wanneer pozzolana fijngemalen wordt en met kalk wordt gemengd, ontstaat een sterke mortel. Deze mortel kan ook onder water uitharden.

Dat maakte pozzolana mortel zeer geschikt voor waterwerken, havens, aquaducten en andere bouwwerken die met vocht te maken kregen.

6. Brandwerende en vuurvaste mortel

Brandwerende mortel, ook wel vuurvaste mortel genoemd, wordt gebruikt bij constructies die bestand moeten zijn tegen hoge temperaturen of brand.

Denk bijvoorbeeld aan speciale wanden, vloeren, schoorstenen, kachels of andere toepassingen waarbij hittebestendigheid belangrijk is.

Vuurvaste mortel verschilt in samenstelling en eigenschappen van gewone cementmortel. Daarom mag deze niet zomaar worden vervangen door een standaard mortel.

Brandwerende mortel bestaat meestal uit een poeder dat met water wordt gemengd. Na het drogen vormt het een harde, steenachtige massa.

Soms worden lichte toeslagstoffen toegevoegd, zoals perliet of vermiculiet. Ook kan de mortel een kleur krijgen, zodat hij makkelijk te herkennen is.

Welke mortel heeft u nodig?

Welke mortel u kiest, hangt af van uw klus.

Voor standaard metselwerk wordt meestal metselmortel gebruikt. Voor betonreparaties kan polymeer cementmortel geschikt zijn. Voor oude gebouwen is kalkmortel vaak een betere keuze.

Voor toepassingen met hoge temperaturen gebruikt u vuurvaste mortel. Voor algemene cementtoepassingen kunt u kijken naar cementmortel of Portland cement.

Twijfelt u welke mortel geschikt is voor uw klus? Kijk dan goed naar de toepassing, de ondergrond en de gewenste sterkte.

Mortelcement en metselmortel kopen bij Bouwbestel

Bij Bouwbestel vindt u verschillende soorten cement, betonmortel en metselmortel voor uiteenlopende toepassingen.

Wij leveren uw cement, betonmortel en metselmortel bij u thuis af.

Natuurlijk kunt u bij ons ook de andere benodigde bouwmaterialen bestellen. We nodigen u graag uit om onze webshop te bezoeken.

Heeft u vragen over mortel, cement of de juiste toepassing? Neem dan gerust contact op met Bouwbestel.